برگهی آنالیز تأمینکننده سریعترین ابزار برای ارزیابی تناسب یک فلدسپات با بدنهی مورد نظر است. در این مقاله، نحوهی خواندن آن با استفاده از نتایج آزمایشگاهی مجموعه معدنی رضایی شرح داده میشود.
برگهی آنالیز چه اطلاعاتی ارائه میدهد؟
آنالیز سنگ کل هر عنصر را بهصورت اکسید و بر حسب درصد وزنی گزارش میکند. مجموع اکسیدهای اصلی تقریباً ۱۰۰ درصد است. سه مورد دیگر نیز اهمیت دارد:
- DL (حد تشخیص): کمترین مقداری که آزمایشگاه قادر به اندازهگیری مطمئن آن است.
- «<0.01»: به این معناست که مقدار آن اکسید کمتر از حد تشخیص و در عمل ناچیز است.
- LOI (افت حرارتی): وزنی که در اثر حرارت، به دلیل خروج آب، کربناتها یا مواد آلی، از دست میرود. LOI پایین به معنای آزاد شدن گاز کمتر در هنگام پخت است.
چهار شاخص با بیشترین اهمیت
۱. Na₂O و K₂O: قدرت گدازآوری
این قلیاییها میزان گدازآوری فلدسپات را تعیین میکنند. در فلدسپات سدیک، شاخص اصلی Na₂O است. آلبیت خالص حدود ۱۱٫۸٪ Na₂O دارد؛ بنابراین با تقسیم Na₂O بر ۱۱٫۸ میتوان سهم آلبیت را بهطور تقریبی برآورد کرد.
۲. Al₂O₃: مقدار فلدسپات و استحکام
مقدار آلومینا معمولاً همراه با Na₂O افزایش مییابد، زیرا منشأ هر دو خود کانی فلدسپات است.
۳. Fe₂O₃ و TiO₂: رنگ پخت
این دو، اکسیدهای رنگزا هستند. خریداران برای بدنههای روشن یا سفید، برای هر یک سقف مجاز تعیین میکنند.
۴. SiO₂: کوارتز آزاد
سیلیس بیش از مقدار موجود در ساختار فلدسپات، نشاندهندهی وجود کوارتز آزاد است. این موضوع لزوماً نامطلوب نیست، زیرا کوارتز در هر حال جزئی از فرمولاسیون اغلب بدنههای کاشی است.
مثال عملی: سه گرید مجموعه
| کد | Na₂O | Al₂O₃ | SiO₂ | Fe₂O₃ | TiO₂ | LOI | ≈ آلبیت* |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۰۵ | 10.04 | 18.64 | 66.85 | 0.89 | 0.60 | 1.26 | ~۸۵٪ |
| ۰۳ | 7.04 | 14.41 | 76.25 | 0.53 | 0.06 | 0.48 | ~۶۰٪ |
| ۰۴ | 6.57 | 12.54 | 79.21 | 0.49 | 0.05 | 0.45 | ~۵۶٪ |
* برآورد تقریبی (Na₂O ÷ ۱۱٫۸). این برآورد برای مقایسهی گریدها مفید است، اما جایگزین اندازهگیری کانیشناسی نیست.
- کد ۰۵ با بیشترین مقدار Na₂O و Al₂O₃، قویترین گدازآور است. مقدار آهن و تیتانیوم آن نیز از دو گرید دیگر بیشتر است.
- کدهای ۰۳ و ۰۴ کوارتز آزاد بیشتری دارند و مقادیر Fe₂O₃، TiO₂ و LOI در آنها بسیار پایین است.
چکلیست ارزیابی
- آیا مقدار Na₂O (و K₂O) برای گدازآوری مورد نیاز بدنه کافی است؟
- آیا مقادیر Fe₂O₃ و TiO₂ در محدودهی مجاز رنگ قرار دارند؟
- آیا LOI پایین است؟
- آیا تاریخ و روش آنالیز در برگه درج شده است؟