فلدسپات گدازآور بدنهی کاشی است. این ماده هنگام پخت ذوب میشود، اجزای بدنه را به یکدیگر متصل میکند و تخلخل را کاهش میدهد. فلدسپات سدیک این نقش را بهخوبی و در دمای نسبتاً پایین ایفا میکند.
فلدسپات سدیک چیست؟
فلدسپات سدیک یک کانی آلومینوسیلیکاتی طبیعی است که بخش عمدهی آن از آلبیت (NaAlSi₃O₈) تشکیل شده است. آلبیت خالص حاوی حدود ۱۱٫۸٪ Na₂O، ۱۹٫۴٪ Al₂O₃ و ۶۸٫۷٪ SiO₂ است. ذخایر طبیعی همواره مقداری کوارتز و کانیهای دیگر نیز دارند؛ به همین دلیل، درصد سدیم در گریدهای تجاری متفاوت است.
نقش فلدسپات در پخت
بدنهی کاشی معمولاً ترکیبی از رس، کوارتز و فلدسپات است. رس شکلپذیری و استحکام خام بدنه را تأمین میکند و کوارتز اسکلت آن را میسازد. فلدسپات نیز نقش گدازآور را دارد و با افزایش دمای کوره:
- ذوب میشود و فاز شیشهای تشکیل میدهد که ذرات رس و کوارتز را به یکدیگر متصل میکند،
- تخلخل را پر میکند و در نتیجه جذب آب کاهش و استحکام مکانیکی افزایش مییابد،
- امکان زینتر شدن بدنه در دمای پخت اقتصادی را فراهم میکند.
در کاشی پرسلان و کاشیهایی که به جذب آب بسیار پایین نیاز دارند، فلدسپات معمولاً سهم قابلتوجهی از فرمولاسیون بدنه را تشکیل میدهد.
مقایسهی فلدسپات سدیک و پتاسیک
| فلدسپات سدیک (آلبیت) | فلدسپات پتاسیک (ارتوکلاز) | |
|---|---|---|
| رفتار ذوب | ذوب در دمای پایینتر و مذاب روانتر | ذوب تدریجیتر و مذاب گرانروتر |
| اثر بر بدنه | گدازآوری قوی و سریع و تراکم مناسب | محدودهی پخت وسیعتر و پایداری بهتر شکل |
| کاربرد رایج | بدنههای تندپخت کاشی | بدنههایی که به محدودهی پخت گسترده نیاز دارند |
بسیاری از کارخانهها این دو نوع فلدسپات را با یکدیگر ترکیب میکنند. نسبت مناسب به سیکل کوره، رسهای مصرفی و نوع محصول بستگی دارد.
اکسیدهای مهم در ارزیابی فلدسپات
- Na₂O (و K₂O): قلیاییهایی که عامل گدازآوری هستند. مقدار بیشتر به معنای گدازآوری قویتر است.
- Al₂O₃: شاخص مقدار فلدسپات است و به استحکام و پایداری بدنه نیز کمک میکند.
- Fe₂O₃ و TiO₂: اکسیدهای رنگزا. هرچه مقدار آنها کمتر باشد، رنگ پخت روشنتر و سفیدتر خواهد بود.
- SiO₂: مقدار بالای آن معمولاً نشاندهندهی وجود کوارتز آزاد در کنار فلدسپات است.
مزیت عرضه بهصورت کلوخه
کارخانههای کاشی معمولاً مواد اولیه را بهصورت مخلوط در بالمیل آسیاب میکنند. از این رو، فلدسپاتی که بهصورت کلوخه (در این مجموعه با ابعاد ۰ تا ۵۰ سانتیمتر) تحویل میشود، مستقیماً وارد خط آمادهسازی کارخانه میشود. این روش جابهجایی را سادهتر و هزینهی هر تن را کمتر میکند.